Yedek mirasçı atama, ölüme bağlı tasarruf içerisinde ikame etmek, ikame bir şeyin yerine bir başkasını koymak anlamında kullanılmaktadır. Yedek mirasçı atamada miras bırakanın bir kişiye mal vasiyetinde bulunması veya ölüme bağlı bir tasarrufla onu mirasçı ataması söz konusudur. Mirasbırakanın mirasçı olarak atadığı kişi kendisinden önce ölürse, mirası reddederse, mirastan yoksun olursa veya mirasçılıktan çıkartılırsa, o kişi mirası alamayacağı için yedeği (art) devreye girecektir. Bu durumların hiçbirisinin gerçekleşmemesi halinde asıl mirasçı, mirasçı olarak kalacaktır.

MK.m.520 “Mirasbırakan, atadığı mirasçının kendisinden önce ölmesi veya mirası reddetmesi hâlinde onun yerine geçmek üzere bir veya birden çok kişiyi yedek mirasçı olarak atayabilir. (2) Bu kural belirli mal bırakmada da uygulanır.”

Yedek mirasçı atanması iki şekilde gerçekleşmektedir;

·        Alelade yedek mirasçı atama,

·        Fevkalade mirasçı atama.

1- Alelade Yedek Mirasçı Atama

Alelade ikamenin söz konusu olduğu hallerde ölüme bağlı tasarrufu yapan kişi yedek mirasçı atamaktadır. Mirasçısı için lehine mal vasiyeti ettiği kişi söz konusu olmaktadır. Bu kişinin mirasbırakandan önce ölmesi veya mirası reddetmesi halinde, bu kişinin yerine geçmek üzere yedek bir mirasçı atanmaktadır. Burada yapılan işlem alelade bir ikame işlemidir.

Mirası kazanamama hali çeşitli sebeplerle olabilmektedir. Mirasçının mirasbırakandan önce ölmesi, mirastan yoksun bulunması, mirasın reddedilmesi gibi hallerde mirasçı olarak gösterilen ya da lehine mal vasiyet edilen kişi bu ölüme bağlı tasarrufla mirası kazanamazsa, yedek mirasçı devreye girmekte ve bu şekilde yedek mirasçı mirası alabilmektedir.

Bazen bir kişinin mirasçı olamaması halinde birden fazla kişinin bir bütün olarak mirasçı olabileceği söylenebilecektir. (Örneğin A’nın mirasçı olamaması halinde B,C ve D’nin mirasçı olabileceği söylenebilir. O zaman bu kişilerin üçü birden mirasçı olur. Benzer şekilde A’nın mirasçı olamaması durumunda ve B, B’nin mirasçı olamaması durumunda C, C’nin mirasçı olamaması durumunda da D olsun şeklinde yedek mirasçıya ulaşana kadar kimleri yedek mirasçı olarak göstermek istiyorsa mirasbırakanın bu doğrultuda karar verme yetkisi bulunmaktadır.)

Özellikle mirasbırakanın iradesinin yorumlanması önemlidir. Gerçekte mirasbırakanın birden fazla kişiyi aynı anda mirasçı yapmak istediği mi yoksa birden fazla kişiyi sırayla birbirine yedek mirasçı olarak mı belirlediği anlaşılmalıdır.

2 Fevkalede Yedek Mirasçı Atama

MK.m.521 “(1)Mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla önmirasçı atadığı kişiyi mirası artmirasçıya devretmekle yükümlü kılabilir. (2) Aynı yükümlülük artmirasçıya yüklenemez. (3) Bu kurallar belirli mal bırakmada da uygulanır.”

MK.m.525 “(1) Artmirasçı, mirası belirlenmiş olan geçiş anında sağ ise kazanır. Artmirasçı geçiş anından önce ölmüşse, tasarrufta aksi öngörülmüş olmadıkça, miras önmirasçıya kalır. (2) Önmirasçı mirasbırakanın ölümünde sağ değilse veya mirastan yoksun kalmışsa ya da mirası reddederse, miras artmirasçıya geçer.”

Art mirasçılıkta mirasın iki kere geçmesi hedeflenmektedir. Alelade geçişte herhangi bir sebeple esas mirasçı mirası alamıyorsa, onun yerine yedeği devreye gimektedir. Fevkalede ikamede miras bırakanın iki kişiyi mirasçı atamak istemesi söz konusudur. Eğer bir alelade miras söz konusuysa yedek mirasçı atanmaktadır. Alelade ikamede mirasbırakanın yapmış olduğu ölüme bağlı tasarrufta, gerçekte mirasçı olarak gösterdiği veya lehine mal vasiyet ettiği kişi herhangi bir sebeple o ölüme bağlı tasarrufu elde edememektedir. Kişinin bunu elde edememesi ihtimalinde yedek mirasçı devreye girmektedir.

Fevkalade ikamede mirasın iki kere geçmesi için mirasbırakan tasarrufta bulunmaktadır  ve mirasbırakan iki tane mirasçı göstermektedir. Bunlardan bir tanesi kural olarak önmirasçıdır yani mirasbırakanın ilk olarak gösterdiği kişidir. Ardından da bu önmirasçıdan sonra geçecek artmirasçı devreye girmektedir. Alelade mirasçı ile fevkalade mirasçı arasındaki en önemli fark budur. Genel kural, önmirasçı öldüğünde sıranın artmirasçıya geçmesidir ama farklı kurallar da bu doğrultuda benimsenebilmektedir. Temelde mirasbırakanın mantığına bakacak olursak en uzun süre için malvarlığında tasarruf etmeyi hedeflemektedir; yani sahip olduğu malvarlığı için mal vasiyet ettiği kişi için aynı zamanda bir başka kişiyi sırasıyla mirasçı olarak tespit ettiğini ve bunu en fazla bir kere yapılabildiğini gözlemlemekteyiz.

Fevkalade atamanın birinci aşamasında mirasbırakanın ölmesiyle, mirasın açılmasıyla birlikte miras önmirasçıya geçmektedir. İkinci aşamadaysa artmirasçıya geçiş söz konusu olmaktadır. Kural olarak artmirasçıya geçme anına karar verecek olan mirasbırakanın kendisidir.

Mirasbırakanın kendisinin karar vermesi konusunda iki durum söz konusudur. İlk kapsamda, önmirasçının ölmesi ile aksine bir kural belirtilmemişse mirasbırakan tarafından bırakılmış olan mal artmirasçıya geçmektedir. Diğer bir durum da mirasbırakan önmirasçının ölümünden önce başka bir tarihi de kendisi belirleyebilirmektedir. Bu iki kişi mirasbırakanın tayin ettiği mirasçılardır ve artmirasçı önmirasçının mirasçısı konumunda değildir.

Önmirasçının malvarlığı iki parçadan oluşmaktadır. Bunlardan ilki mirasbırakandan aldığı ve artmirasçıya geçirmekle yükümlü olduğu malvarlığı, diğeri de kendi malvarlığıdır. Önmirasçı mirasın geçişine ilişkin işlemlerde herhangi bir şekilde mirası değiştirememektedir. Mirasbırakanın bırakmış olduğu koşullardan farklı bir şekilde mirası artmirasçıya geçirememektedir. Eğer ki önmirasçı ölmüşse, mirası önmirasçının mirasçıları geçirecektir.

Mirasbırakanın artmirasçıdan sonra tekrar mirasçılık ilişkisi belirleme yetkisi yoktur. Dolayısıyla burada kastedilen şey fevkalade ikamenin sadece bir dereceli olduğu yani sadece önmirasçı ve artmirasçının varlığıdır. Eğer burada bir saklı pay ihlali söz konusuysa, saklı payın ihlalinde tenkis indirimi yapılabilmesi de söz konusu olacaktır.

UYARI

Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı ÖzEr Avukatlık Bürosu’na aittir. Tüm içerik ve makaleler hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imzalı ve zaman damgalıdır. Sitemizdeki içeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz bir şekilde başka web sitelerinde yayınlanması halinde hukuki ve cezai işlem yapılacaktır.