A. Teselsül Karinesi

TTK m.7’de teselsül karinesine ilişkin düzenlemeler söz konusudur. Adi işlerde müteselsil sorumluluk istisnadır ya sözleşme ile kararlaştırılabilir ya da kanundan ileri gelmektedir.

Buna karşılık ticari işlerde ise tam tersi bir kural vardır  ve sorumluluk müteselsildir. Bunun anlamı tüm borçtan, aksi belirtilmedikçe herkesin sorumlu olmasıdır.

Kefalet durumlarında dahi ticari işler noktasında müteselsil kefil hükümleri işlemektedir. Yani borcun tamamından dolayı kefile gidebilmek mümkündür. Hatta uygulamada bankaların direkt olarak kefile gittiği de görülmektedir. Bunun nedeni, burada rehnin paraya çevrilmesi gibi durumlar olmadığı işlemlerin hızlı olmasıdır. BK m.854 uyarınca kefalet durumlarında eşin rızası zorunludur ancak ticari işlerde bu zorunluluk aranmamaktadır ve eşin rızasına ihtiyaç yoktur. Bu ticari işe özgü bir durumdur. Diğer bir istisnai durum olarak tüketici kredilerinde bankalarda adi sorumluluk esastır.

B. Faiz

Faiz yoksun kalınan kardır. Faize ilişkin çeşitli ayrımlar söz konusudur;

Niteliği Açısından Faiz

• Kapital (ana para) faizi

• Temerrüt (gecikme) faizi

Ana para faizi, vadeye kadar işleyen faizdir. Temerrü faizi ise vadeden sonra işleyen faiz demektir. Temerrüt faizine tekrar faiz işleyememektedir ancak ana para faizine temerrüt faizi işlemektedir.

Kaynağı Açısından Faiz

• Kanuni faiz

• Akdi Faiz

Kanuni faiz, kanunda yer alan faiz miktarıdır. Ana para ya da temerrüt faizi olarak belirlenmektedir. Akdi faizi ise taraflar kendi aralarında belirtlemektedir. Bununla birlikte 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine ilişkin kanun vardır ve buradaki açıklamara göre kanuni faiz, kapital/ana para faizidir.

Faizi nitelikleri ve kaynakları açısından ayrım dışında;

• Basit faiz

• Bileşik faiz

ayrımı noktasında da değerlendirmek gereklidir. Basit faizde ana para üzerinden faiz işlemektedir. Bileşik (mürekkep) faizde ise ana paraya bir faiz miktarı eklenmektedir ve bunun da üzerine toplam miktarda faiz işlenmektedir.

1. Ticari İşlerde Faiz

Ticari işlerde sözleşmede belirtilmese bile faiz istenebilmektedir. Ortada bir ticari işletme söz konusuysa alacaklı tarafın faiz isteme hakkı bulunmaktadır.

Adi işlerde bileşik faiz istemek yasaktır. Ticari işlerde de kural olarak bileşik faiz istenememektir ancak bunun üç istisnai durumu bulunmaktadır. Aşağıda belirtilen hususlar doğrultusunda bileşik faiz istenebilmektedir;

• Her iki tarafında tacir olduğu ve süresi en az 3 aydan az olmayan cari hesap sözleşmeleri,

• Her iki taraf bakımından da ticari iş sayılan ödünç sözleşmelerinde,

• Kambiyo senetlerinde başvuru hakkını kullanan kişiler arasında.

2. Faiz Oranları

a) Kapital faiz

Kapital faizi adi işler ve ticari işler olarak iki ayrı kapsamda değerlendirmek gereklidir. Adi işler bakımından öncelikle tarafların aralarında akdettikleri sözleşmeye bakılmaktadır. Sözleşmede bir faiz oranının belirlenip belirlenmediği incelenmelidir. Sözleşmede bir faiz oranı belirnmişse bu faiz oranı geçelidir fakat bunun BK m.88/2 uyarınca bir sınırı vardır ve yıllık faiz oranının %50’sini aşamamaktadır. Kanuni faiz oranı ise %9’dur ve dolayısıyla taraflar bunun %50’si olan %13.50’yi aşamazlar. Tarafların aksi yönde bu rakamın üstünde bir oran kararlaştırmaları mümkün değildir.

Taraflar, adi işlerde faiz istenebileceği hususunda anlaşmışlar ancak herhangi bir oran belirtilmemişse bu oran %9’dur.

Ticari işler bakımından TTK m.8 hükümleri uygulanmaktadır. Burada sözleşmeye bakılmaktadır ve sözleşmede ne yazılıyorsa o hükme esas alınmaktadır. Burada ticari iş olması noktasında bir üst sınır yoktur ve tarafların bunu kararlaştırmaları mümkündür. Şayet sözleşme ile faiz oranı belirlenmemişse yine kanuni faiz oranı olan %9 tatbik edilecektir.

b) Temerrüt faizi

Temertür faizini de adi ve ticari işler olarak ikiye ayırarak incelemek gereklidir. Bununla birlikte temerrüt faizini taraflar kararlaştırmamış olsalar bile adi işlerde kendiliğinden işlemektedir.

Adi işler bakımından taraflar arasındaki sözleşmeye bakılmaktadır ve bu bağlamda taraflar bu oranı belirleyebilmektediler. BK m.120/2 uyarınca bu konuda düzenleme vardır ve faiz oranı burada ki yıllık faiz oranının %100’ünden fazla olamamaktadır. Yani bu durumda faiz oranı %18’i geçemeyecektir. Buna karşılık sözleşmede herhangi bir şey belirtilmemişse bu oran BK m.120/1 uyarınca %9 olacaktır.

BK m.120/3’de özel bir düzenleme vardır; “Akdî faiz oranı kararlaştırılmakla birlikte sözleşmede temerrüt faizi kararlaştırılmamışsa ve yıllık akdî faiz oranı da”birinci fıkrada belirtilen faiz oranından fazla ise, temerrüt faizi oranı hakkında akdî faiz oranı geçerli olur.”  Burada örn. kapital faizi %12 gibi belirlemişse denilmektedir. 

Ticari işler bakımdan sözleşmede eğer bir oran belirtilmemişse, burada ana paradaki gibi bir sınır yoktur ve taraflar bunu aralarında kararlaştırabilmektedirler. Sözleşmede herhangi bir oran belirlenmemişse, 3095 sayılı kanunun m.2/2 uyarınca Merkez Bankasınının bir önceki yılın son dönemindeki vermiş olduğu en yüksek avans faiz oranı esas alınmaktadır.

3. Yabancı Para Faiz Oranları

3095 m.4/a uyarınca sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa, kamu bankalarının dövize ilişkin vermiş olduğu en yüksek rakam (en yüksek hangi bankaysa) faiz oranı olarak belirlenmektedir.

UYARI

Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı ÖzEr Avukatlık Bürosu’na aittir. Tüm içerik ve makaleler hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imzalı ve zaman damgalıdır. Sitemizdeki içeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz bir şekilde başka web sitelerinde yayınlanması halinde hukuki ve cezai işlem yapılacaktır.