A- Evliliği Sona Erdiren Sebepler

Evliliği sona erdiren sebepleri iki ana grupta ele almak gerekmektedir. İlk olarak, evliliğin geçersizlik sebepleriyle sona erdirilmesi, ikinci olarak da geçerli olarak kurulmuş olan evliliğin sona erdirilmesidir. 

Evliliğin geçersizlik sebebiyle sona erdirilmesinde, evliliğin kurulmasında bir sakatlık durumu söz konusudur. Bu nedenle evlilik ortadan kaldırılmaktadır ancak evliliğin bu nedenle ortadan kaldırılması, mahkeme kararıyla mümkün olabilmektedir. Bu doğrultuda böyle bir evlilik de mahkeme kararıyla ortadan kaldırılıncaya kadar geçerli bir evliliğin bütün hüküm ve sonuçlarını doğurmaktadır. Evliliğin bu nedenle ortadan kaldırılması, bir hukuksal işlemin geçersiz bir şekilde kurulması nedeniyle hükümsüzlüğüne ya da kesin olarak hükümsüzlüğüne neden olmaktadır.  

Geçerli bir şekilde kurulmuş olan bir evliliğin sona erdirilmesinde ise evliliğin kurulmasında bir sakatlık yoktur. Evlilik geçerli bir şekilde kurulmuştur ancak sonradan ortaya çıkan bir sebeple bu evliliğin ortadan kaldırılması söz konusudur. Bu kapsama ölüm, gaiplik ve boşanma sebepleri girmektedir.

B- Yokluk ve Butlan Halleri

Yokluk hariç hiçbir geçersizlik sebebi kendiliğinden hüküm doğurmamaktadır. Diğer hukuki işlemlerden farklı olarak evlenme kendiliğinden hükümsüz hale gelmemektedir. Bunun için mutlaka bir mahkeme kararına ihtiyaç vardır.

1- Yokluk

Kurucu unsur eksikliği yokluğa sebep olmaktadır. Aşağıdaki durumlarda evlilik yoklukla sakattır; 

·        Evlenmeye yönelik karşılıklı irade beyanı eksikliği. 

·        Aynı cinsiyette iki kişinin evliliği. 

·        Evlendikten sonra eşlerden birinin cinsiyet değiştirdiği durumda tam olarak yokluktan bahsedilemese de evlilik o andan itibaren son bulmaktadır. 

·        Evlendirme memuru eksikliği.

2- Mutlan Butlan

Aşağıdaki durumlarda evlilik mutlak butlanla sakattır; 

·        Evlilik anında halihazırda evli olma, 

·        Ayırt etme gücünden yoksunluk, 

·        Akıl hastalığı, 

·        Hısımlık. 

Evliliğin sona ermesi için dava açılması gerekmektedir. Butlan durumları kanunda sınırlı sayıda belirtilmiştir. Mutlak butlan kamuyu ilgilendirmektedir bu sebeple Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen ve ilgili herkes tarafından dava açılabilmektedir.  

Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı re’sen dikkate alınamaz ancak her ilgili mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilmektedir. Evlilik anında ayırt etme gücü olmayan eş açısından sonradan ayırt etme gücü kazanılmış ya da akıl hastalığı iyileşmiş ise yalnızca iyileşen eş dava açabilmektedir. Evliyken evlenen kişinin önceki evliliği mutlak butlan kararı alınmadan önce sonlanmışsa ve ikinci eş iyi niyetliyse, sonradan yapılan evlilik mutlak butlanla sakatlanamamaktadır.

3- Nisbi Butlan

Nisbi butlan davaları eşleri ilgilendirmektedir, bu sebeple nisbi butlan davaları eşler tarafından ve kanunda belirtilen durumlarda yasal temsilciler tarafından açılabilmektedir.  

Hak sahibinin ölmesi durumda eğer ölmeden önce nisbi butlan davası açılmış ise mirasçılar bu davayı devam ettirebilmektedir. Aksi halde mirasçılara dava açma hakkı tanınmamıştır. Dava hakkı, dava sebebinin öğrenilmesinin ardından 6 aylık ve her halükarda 5 yıllık hak düşürücü süreye tabidir. 

Nisbi butlan halleri şu şekildedir; 

·        Geçici ayırt etme gücü yokluğu, 

·        Yasal temsilcinin izninin bulunmaması, 

·        İrade sakatlığı halleri, 

–         Yanılma

§  Evlenmenin Niteliğinde Yanılma: Eşlerden biri evlenme için değil de başka bir işlem için iradesini açıkladığını düşünüyorsa.

§  Eşin Şahsında Yanılma: Örn. kişi aslında A kişisi ile evlenmek için beyanda bulunduğunu sanarak B kişisi için beyanda bulunmuş ve evlenmiştir. 

§  Eşinde bulunması, onunla yaşamayı kendisi için çekilmez bir duruma sokacak derecede önemli bir nitelikte yanılarak evlenme. (Örn. cinsi sapıklık, yüz kızartıcı suç, kadının bakire olmaması, cinsi organda anormallik vs.) 

–         Aldatma

§  Eşin namusu ve onuru hakkında doğrudan doğruya onun tarafından veya onun bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak evlenmeye razı olmama durumu. 

§  Davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık kendisinden gizlenme durumu. 

–         Korkutma

§  Kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı veya namusu ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilme durumudur. Burada önemli olan nokta; tehditlerin o anda var olan yakınlara karşı olması gereklidir. Örn. “ilk doğacak çocuğunu öldürürüm.” açıklaması geçerli bir tehdit değildir.

4- Butlan Davasının Sonuçları

Butlan davasının sonuçları ileriye yönelik etkilidir. Bir başka deyişle mahkeme kararıyla sonlanana kadar batıl evlilikler de geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğurmaktadır.  

Burada boşanmaya ilişkin hükümler kıyasen uygulanmaktadır. Mal rejimi tasfiye edilmektedir. Evlilik dolayısıyla oluşan kayın hısımlığı devam etmektedir  çünkü evlilik bir süre geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğurmuştur. Soyadı hakkında boşanmaya dair hükümler uygulanmaktadır. 

Evlilik ile erginlik kazanan kişinin durumu doktrinde tartışmalıdır. Fakat zaten ehliyeti olmadığı için yasal temsilci tarafından açılan bir dava sonucu evlilik sona ermişse, bu durumda erginlik durumunun devam etmeyeceğini kabul etmek gerekmektedir.  

Muvazaalı evlilikler butlan sebebi değildir. Bu durumlarda evliliğin geçerli olacağı fakat kişilerin gerçek amaçlarının gerçekleşmesinin engelleneceği bir durum oluşmaktadır. Örn. vatandaşlığın verilmemesi gibi.

Yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son 6 aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesidir. HMK noktasında davalının yerleşim yerinde de dava açılabilmektedir.

UYARI

Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı ÖzEr Avukatlık Bürosu’na aittir. Tüm içerik ve makaleler hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imzalı ve zaman damgalıdır. Sitemizdeki içeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz bir şekilde başka web sitelerinde yayınlanması halinde hukuki ve cezai işlem yapılacaktır.