1-     Belirlilik İlkesi: Tasarruf işlemine konu edilebilmesi adına eşyanın belirli olması gerekmektedir. Ayni haklar belirli eşyalar üzerinde tamamına etki edecek bir biçimde kurmak gerekmektedir. Yani ayni hakkı bir eşyaya bölerek kurmak mümkün değildir, tamamına kurmak gerekmektedir. Aleniyet ilkesiyle de bağlı olarak, ayni haklar alanında renk geçişlerine izin vermemektedir. Arada renk tonlarının birbirine karışmasına hukuk düzeni müsaade etmemektedir. Çünkü her şey su gibi berrak olmalıdır.

2-     Aleniyet ilkesi: Bazı kanunlarda kamu yararına açıklık ilkesi denilmektedir. Herkesin ayni hakkına (Ayni haklar eşya üzerinde olan haklardır. Doğrudan doğruya eşya üzerinde hakimiyet sağlamaktadır.) uymakla birlikte, bu durum taşınmazlarda tapu sicilinde, taşınırlarda ise zilyetlikle mümkündür. Taşınmazlarda veya taşınır zilyetliğinde, her zaman bu durum gerçeği yansıtmayabilir. Örneğin, tapu sicilinde malik görünmesine rağmen, yolsuz tescil ile aldığı varsayımında bulunursak,  görünürdeki gerçeği yansıtmayacaktır. Ancak, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı, aleniyete rağmen, ona güvenen kişilere karşı bir hak kazandırabilmektedir. Nitekim, bu durum iyiniyetin korunması prensibini ortaya çıkarmaktadır.

İyiniyet, TMK m.3 kapsamında değerlendirilmektedir. Taşınmazlarda bu iyiniyet mutlak bir şekilde korunurken, taşınırlarda ise tamamen mutlak değildir. Yine de belirli sınırlar çerçevesinde iyiniyeti koruyan hükümler bulunmakla beraber, bu hakkı kaybeden kişiyi de koruyan hükümler bulunmaktadır. Kanun koyucu, çatışan menfaatleri, birisini diğerine göre tercih edecektir ve bunu yaparken de iyiniyeti korumaya özen göstermesi gerekmektedir.

Eşya hukukunda iyiniyetin korunduğu haller:

A.    Taşınırlarda ayni hak kazanılması

     a. Rıza ile elden çıkan taşınırlarda

     b. Rıza dışı elden çıkan taşınırlarda

B.    Taşınmazlar üzerinde ayni hak kazanılması

      a. Yolsuz bir tescile dayanarak ayni hak kazanılması

      b. Zamanaşımı ile mülkiyet hakkının kazanılması

                  1. Olağan zamanaşımı (10 yıl )

                  2. Olağanüstü zamanaşımı ( 20 yıl )

            C. Haksız inşaat ve taşkın inşaat

Kısaca Aleniyet İlkesi;

§  Tapu sicili alenidir.

§  Ayni hakları herkese açık kılmaktadır.

§  Zilyetlik taşınır mallarda aleniyeti sağlar, aynı zamanda mülkiyete karinedir.

§  Tapu sicili ve tescil kişilerin ayni hak sahibi oldukları konusunda bir delil oluşturmaktadır.

§  İlgisini meşru kılan hemen herkes tapuda inceleme ve örnek alımı yapabilmektedir.

3-     Sınırlı Sayı İlkesi (Numerus Clausus) : Eşya hukuku ayni haklarını konu olarak ele aldığı için eşya hukuku hakları, isimleri ve sayıları belirlidir. Ayni haklar Medeni Kanununda sıralanmış olup, sınırlı sayıdadır. Sadece o sayılan ayni haklar tesis edilebileceği gibi,  ne şekilde kurulabileceği de kanunda belirlenmiştir.

4-     Tipe Bağlılık İlkesi: Ayni haklar, TMK’da belirtilen tiplerde kurulabilmektedir. Zira TMK’da her ayni hak türünün, tipinin içeriği belirlenmiştir.

5-     Hak Düşürücü Süre ve Zamanaşımının İşlemesi: Ayni hak sahibi olup, bir evin maliki olduğumuzu bir an için tahayyül ettiğimizde, bir süre hiç kullanmadığımız takdirde bu hakkı kaybetmemekteyiz. Hak düşürücü süre ya da zamanaşımı yoktur. Ancak, kazandırıcı zamanaşımında diyelim ki bir kişi, başka bir kişinin taşınmazını ya da taşınırı belirli bir süre elinde bulundurursa,  malik olabilir. Kazandırıcı zamanaşımında başka faktörler var ve araya başka kişi girdiği gibi, belli bir süre de işlemektedir.

6-     Öncelik İlkesi (Kıdeme İtibar İlkesi): Bir Alman atasözü der ki “Değirmene önce gelen buğdayını önce öğütür.” Yani kim öndeyse o hakta da öncedir. Zamanda önce olan hakta da öncedir. Örneğin benim intifa hakkı kurduğum taşınmaz lehine benden sonra oturma hakkı kurulması durumunda, haklar çatışması olağandır. Tapu siciline bakılarak hangisi önce kurulmuşsa o dikkate alınacaktır. Demek ki hakta önce olmak için zamanda da önce olmak gerekmektedir.

Daha açık bir ifade ile birden fazla sınırlı ayni hak kurabilmek mümkündür. Birden fazla hak varsa (bir tarafında üst-kaynak vs.), o kaynaktan yararlanmak için bir kişiye üst, diğer bir kişiye kaynak hakkı verdiğimizde, iki hakkın çatışması durumunda, hangisi daha önce kurulmuşsa o geçerli olacaktır. Böyle bir durumda tapudan terkinin istenebilmesi mümkün olacaktır. Ancak bu durumun istisnası ipotektir.

7-     Sebebe Bağlılık (illi) İlkesi: Borçlar hukukunda mücerretlik (soyutluk) geçerlidir, ama eşya hukukunda sebebe bağlılık geçerlidir. Yaptığı işlemlerin belli bir sebebi olmalı, aksi takdirde işlem istediği sonucu doğurmayacaktır. TMK m.1024 f.2 uyarınca taşınmazlar bakımından sebebe bağlılık kuraldır. Taşınmazlarla ilgili hüküm açık iken, taşınırlarda böyle bir hüküm yok ve uygulamada tartışma konusudur. Taşınırlarda da sebebe bağlılığın kural olduğunu kanaatimizce kabul etmekteyiz. Yani taşınır ve taşınmazlarda da tasarruf işlemi sebebe bağlıdır.

Başka ilkeler de bulunmaktadır, örneğin katılma ilkesi, ipotekte sabit dereceden ilkesi, ipoteğin bölünmemezliği ilkesi vb. Yani her ayni hakkında kendisine özgü ilkeleri bulunmaktadır. Bu ilkeler aynı zamanda da ayni haklara hâkim olan ilkelerde de işlemektedir.

Nisbi haklarda olan ilkelerle karşılaştırdığımızda;

·        Mutlak ilkesi eşya hukukunda, nisbilik ilkesi borçlar hukukunda

·        Aleniyet ilkesi eşya hukukunda, nisbilik ilkesi borçlar hukukunda

·        Sınırlı sayı ve tipe bağlılık ilkesi eşya hukukunda, sözleşme özgürlüğü ilkesi borçlar hukukunda

·        Belirlilik ilkesi eşya hukukunda, borçlar hukukunda tarafları iradesine göre borç ilişkisi tayin edilmektedir.

·        İyiniyet ilkesi her ikisinde de mevcuttur.

·        Sebebe bağlılık ilkesi eşya hukukunda, sebepten soyutluk ilkesi borçlar hukukunda

·        Zaman itibarıyla öncelik ilkesi eşya hukukunda, borçlar hukukunda ise bu ilke yer almamaktadır.

UYARI

Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı ÖzEr Avukatlık Bürosu’na aittir. Tüm içerik ve makaleler hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imzalı ve zaman damgalıdır. Sitemizdeki içeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz bir şekilde başka web sitelerinde yayınlanması halinde hukuki ve cezai işlem yapılacaktır.