Ödünç sözleşmeleri 2 şekilde sınıflandırılmaktadır;

1-     Kullanım ödüncü sözleşmeleri (Ariyet)

2-     Tüketim ödüncü sözleşmeleri (Karz)

Ödünç sözleşmeleri genel olarak;

–         Ödünç veren ve ödünç alan kişi arasında kurulmuştur.

–         Ödünç sözleşmelerinde bedel yoktur (ivazsızdır).

–         Her iki sözleşme türü de ivazsızdır (ariyet ve karz)

–         Kira sözleşmesi ile arasındaki temel fark bedel ödenmemesidir.

–         Ariyette mal karsı tarafa teslim edildikten sonra karşı taraf bu malı kullanmakta ve daha sonra aynen iade etmektedir. Karzda ise bu mal ödünç alan tarafından tüketilir ve daha sonra misli olarak iade etme durumunda kalmaktadır.

–         Ödünç alanın kişiliği önemlidir.

A-Kullanım Ödüncü Sözleşmesi (Ariyet)

Kullanım ödüncü sözleşmesi, ödünç verenin bir şeyin karşılıksız olarak kullanılmasını ödünç alana bırakmayı ve ödünç alanın da o şeyi kullandıktan sonra geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir.

Hukuki Niteliği

–         İvazsızdır, bedelsizdir.

–         Rızaidir.

–         Şekil şartı bulunmamaktadır.

–         Sürekli bir sözleşmedir.

–         Ödünç veren ödünç alana teslim etmelidir.

–         Eksik iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir.

–         Ödünç verenin malın sahibi/maliki olması gerekmemektedir.

–         İvazsızdır ancak niteliği uygun düştüğü ölçüde kira sözleşmelerindeki hükümler uygulanabilmektedir.

–         Temelde taraflar arasında hatır ilişkisi bulunmaktadır. Ödünç alanın kişiliği de bu nedenle önemlidir.

–         Tarafların süre belirlemeleri zorunlu değildir. Bu sebeple nitelik olarak kira sözleşmesine benzemektedir.

Unsurları

–         Kullanım ödüncü olan şey karşılıksız olarak karşı tarafa bırakılmalıdır.

–         Ödünç alan malı kullandıktan sonra iade etme borcu altında olacaktır.

–         Tarafların bu konuda anlaşması, sözleşmenin kurulması için yeterlidir.

Tarafların Borçları

Ödünç Verenin Borçları

1-     Ödünç konusu olan şeyi ödünç alana teslim etmelidir.

2-     Ayıp ve zapta ilişkin ödünç verilen her ne kadar bedelsiz verilmiş olsa da ödünç alan açısından ödünç alınan tehlike arz ediyorsa, malda bir eksiklik bulunuyorsa, zarara neden olmuşsa ödünç veren sorumlu olmaktadır. Ödünç alan ayıbı biliyorsa, ödünç veren bu durumda sorumlu olmayacaktır.

3-     Ödünç konusu malın kullanımı ile ilgili olağanüstü bir masraf ortaya çıkarsa ödünç veren buna katlanmalıdır. Bunun dışında normal masrafları ödünç alan karşılamaktadır.

Ödünç Alanın Borçları

1-     Ariyet alan kişi bunu kararlaştırdıkları şekilde kullanmak zorundadır.

2-     Ödünç alan, başkasına kullandırmama borcu altındadır (emredici nitelikte olmayıp, aksi kararlaştırılabilmektedir).

3-     Ödünç alan kişi ortaya çıkabilecek masrafları karşılamalıdır.

4-     Olağanüstü masraflar çıkarsa bunları ödeme yaptıktan sonra ödünç verenden talep edebilmektedir.

5-     Ödünç alan kişi malı iade etme borcu altındadır. Malın kullanımına ilişkin eskimelerden sorumlu değildir.

6-     Elde ettiği semereler, gelirlerle birlikte iade edilmelidir.

7-     Birlikte ödünç alan kişiler varsa, bu kişiler müteselsil olarak ödünç verene karşı sorumludur.

Sona Ermesi

1-     Sözleşmeye aykırı olarak kullanılırsa,

2-     Kusurlu olarak ödünç alan malın bozulmasına sebebiyet vermesi durumunda,

3-     Ödünç verenin izni olmaksızın ödünç alan başkasına verirse,

4-     Belirli sürede sürenin sona ermesi durumunda,

5-     Tahsis amacıyla sözleşme kurulduğu halde, amacın yerine gelmesinden ötürü sözleşmenin konusuz kalması,

6-     Kullanma için belirli bir süre öngörülmemişse, ödünç alanın ödünç konusunu sözleşme uyarınca kullanmış olmasıyla veya kullanılabilecek kadar bir zamanın geçmesiyle sona ermektedir.

7-     Amacı belirlenmemiş kullanımda. Ödünç verenin öngörülemeyen bir nedenle gereksinimin ortaya çıkması durumunda, ödünç veren dilediği zaman geri alabilmektedir.

8-     Ödünç alanın ölümü halinde sözleşme sona erecektir. Ödünç verenin ölümü ile ilgili bir düzenlemeye yer verilmemiştir.

B- Tüketim Ödüncü Sözleşmesi (Karz)

Tüketim ödüncü sözleşmesi, ödünç verenin bir miktar parayı ya da tüketilebilen bir şeyi ödünç alana devretmeyi, ödünç alanın da aynı nitelik ve miktarda şeyi geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir.

–         Tüketim ödüncü sözleşmesi, ödünç sözleşmelerinin bir diğer çeşididir.

–         Kullanım ödüncünden farkı, tüketim halinin varlığı ve misli olarak teslim edilmesidir.

–         Ödünç veren (karz veren) ve ödünç alan (karz alan) karşılıklı iki taraf olarak yer almaktadır.

Hukuki Niteliği

–         İvazsızdır, bedelsizdir.

–         Rızaidir.

–         Tarafların anlaşması sözleşmenin kurulması için yeterlidir. Malın karşı tarafa teslim edilmesi, paranın veya tüketilebilen şeyin karşı tarafa teslim edilmiş olması, yine kullanım ödüncünde olduğu gibi borcun ifası ile ilgili bir durumdur.

–         Eksik iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir.

–         Paranın kullanılmasında (ödünç) bir faiz beklentisini doğurabilmektedir. Bu durum ivazlı olarak yorumlansa da genel kanı sözleşmenin ivazsız olduğu yöndedir.

–         Şekle tabi değildir.

–         Yapılacak olan tüketim ödüncü sözleşmesinde faiz borcu oluşabilmektedir:

a)Ticari olmayan (adi) sözleşmede: Taraflarca kararlaştırılmadıkça faiz istenememektedir.

b)Ticariyse: Taraflar kararlaştırmamış olsa da faiz işletilebilmektedir. Ancak bileşik faiz söz konusu edilememektedir.

TBK m.388 uyarınca, “Tüketim ödüncü sözleşmesinde faiz oranı belirlenmemişse, kural olarak ödünç alma zamanında ve yerinde o tür ödünçlerde geçerli olan faiz oranı uygulanır.

Sözleşmede aksine bir hüküm yoksa, belirlenen faiz, yıllık olarak ödenir.

Faizin anaparaya eklenerek birlikte yeniden faiz yürütülmesi kararlaştırılamaz” hükmü faize ilişkin özel kuralları düzenlemektedir.

Unsurları

–         Sözleşme konusu olan şeyin, para veya misli eşyanın varlığıdır. Bu anlamda tüketim sözleşmesine konu edilebilmesi için para ve misli eşyanın tüketilebilen bir şey olması gerekmektedir.

–         Parça borçları tüketim sözleşmesine konu olamamaktadır. Çünkü tüketildikten sonra misli ile iade edilmesi mümkün değildir. Tüketilmeye müsait değilse, kira ya da ariyet sözleşmesi olmasından bahsedilebilmektedir.

–         Sözleşme konusu olan şey ödünç alana geçirilmelidir.

–         Ödünç alan ödünç aldığı şeyi iade etmelidir.

Tarafların Borçları

Ödünç Verenin Borçları

1-     Ödünç konusunu teslim etme borcu altındadır.

2-     Ödünç alan ödeme güçlüğüne düşerse, ödünç veren teslim etmekten kaçınabilmektedir.

3-      Teslim borcunda 6 aylık bir zamanaşımı süresi bulunmaktadır.

4-     Ayıp ve zaptan sorumlulukta ödünç verene ilişkin, satım sözleşmesindeki ayıba ilişkin hükümler kıyasen uygulanmaktadır.

Ödünç Alanın Borçları

1-     Teslim alma borcu altındadır.

2-     Malın kullandıktan sonra iade etme borcu altındadır.

3-     Bazı hallerde faiz borcu altındadır.

4-     Ödünç alan mislen iade etmelidir.

Sözleşmenin Sona Ermesi

–         Taraflar vadeyi kararlaştırabilir, vade zamanı yani geri verme zamanı geldiğinde de sözleşme sona erecektir.

–         Taraflar geri verme zamanını kararlaştırmadıkları takdirde, ödünç alana 6 haftalık minimum kullanım süresi biçilmiştir. Bu sürenin bitiminde de sözleşme sona ermiş olacaktır.

–         Ödünç alınanın geri verilmesiyle de sözleşme sona erebilecektir.

TBK m.392 uyarınca, “Ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir gün ya da bildirim süresi veya borcun geri istendiği anda muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir” hükmü geri verme zamanını düzenlemektedir.

UYARI

Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı ÖzEr Avukatlık Bürosu’na aittir. Tüm içerik ve makaleler hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imzalı ve zaman damgalıdır. Sitemizdeki içeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz bir şekilde başka web sitelerinde yayınlanması halinde hukuki ve cezai işlem yapılacaktır.