–         Hizmet sözleşmesi bir iş görme sözleşmesidir. En genel niteliği ile işçi ve işveren arasındaki genel hizmet sözleşmesinin tanımıdır.

–         İş hukuku kapsamında da benzeri düzenlemelere yer verilmektedir. Aslında eser ve vekalet sözleşmeleri de birer hizmet sözleşmesidir. Burada kastedilen genel hizmet sözleşmeleridir. Tüm bu sözleşmelerin ana konusu bir işin görülmesidir.

–         Hizmet sözleşmesi temelinde işçi ve işveren arasında bir bağlılığı esas alan, işi veren ve işi gören kişi arasında olusturulmuş bir sözleşmedir.

–         İşçi, işverenin talimatlarına uymak, özenle borcunu yerine getırmek zorundadır. Ancak eser sözleşmesinde bir sonuç meydana getirilmesi borcu soz konusu olacaktır. Vekalet sözleşmesinde taraflar arasında bağlılık ilişkisi, işçi-işveren gibi değildir. 

–         İşçi bu emri yerine getirirken eser sözleşmesinde olduğu gibi sonuç odaklı çalışmayacaktır.

TBK m.393 uyarınca, “Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle işgörmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.

İşçinin işverene bir hizmeti kısmi süreli olarak düzenli biçimde yerine getirmeyi üstlendiği sözleşmeler de hizmet sözleşmesidir.

Genel hizmet sözleşmesine ilişkin hükümler, kıyas yoluyla çıraklık sözleşmesine de uygulanır; özel kanun hükümleri saklıdır” hükmü genel hizmet sözleşmesinin tanımına yer vermektedir.

Hukuki Niteliği

–         İvazlıdır.

–         İşçi ve işveren arasında sürekli borç ilişkisi bulunmaktadır.

–         Şekil şartı bulunmamakla beraber taraflar arasında kararlaştırılabilmesi mümkündür.

–         Belirli-belirsiz süreli olabilmektedir.

–         Tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmedir.

–         Hizmet sözleşmesi özel bir şekle bağlı değildir. Ancak TBK m.394 f.2’deki gibi bir durum karşısında (gündelik temizlikçi) bu kişiler de hizmet sözleşmesi kapsamında değerlendirilmektedir.

TBK m.394 f.2 uyarınca, “Bir kimse, durumun gereklerine göre ancak ücret karşılığında yapılabilecek bir işi belli bir zaman için görür ve bu iş de işveren tarafından kabul edilirse, aralarında hizmet sözleşmesi kurulmuş sayılır” hükmü yer almaktadır.

–         Taraflardan birinin ölümü halinde sözleşme sona erecektir.

–         Taraflar arasında bağımlılık ilişkisi bulunmaktadır. Taraflar arasındaki bu bağlılık, işçi ve işveren arasında bir hiyerarşik yapı kurulmasına neden olmaktadır.

Unsurları

–         Bir işin görülmesi veya iş ilişkisinin olmasıdır.

–         İşverenin işçinin işi görmesine karşılık ücret ödeme borcu altına girmesidir. Ücret, sözleşmenin asli unsurudur. Ücret temel unsur olarak yer almadığında, vekalet sözleşmesi uyarınca uygulamada yer alacağı kabul edilmektedir.

Tarafların Borçları

1- İşçinin Borçları

1-     İş görme borcu, sözleşmeden veya durumun gereğinden aksi anlaşılmadıkça, işçi yüklendiği işi bizzat yapmakla yükümlüdür.

2-     Özen ve sadakat borcu. İşçi, yüklendiği işi özenle yapmak ve işverenin haklı menfaatinin korunmasında sadakatle davranmak zorundadır. İşverene ait makineleri, araç ve gereçleri, teknik sistemleri, tesisleri ve taşıtları usulüne uygun olarak kullanmak ve bunlarla birlikte işin görülmesi için kendisine teslim edilmiş olan malzemeye özen göstermekle yükümlüdür. İşçi, hizmet ilişkisi devam ettiği sürece, sadakat borcuna aykırı olarak bir ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamaz ve özellikle kendi işvereni ile rekabete girişemez. İşçi, iş gördüğü sırada öğrendiği, özellikle üretim ve iş sırları gibi bilgileri, hizmet ilişkisinin devamı süresince kendi yararına kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz. İşverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli olduğu ölçüde işçi, hizmet ilişkisinin sona ermesinden sonra da sır saklamakla yükümlüdür.

3-     Teslim ve hesap verme borcu. İşçi, üstlendiği işin görülmesi sırasında üçüncü kişiden işveren için aldığı şeyleri ve özellikle paraları derhâl ona teslim etmek ve bunlar hakkında hesap vermekle yükümlüdür. İşçi, hizmetin ifasından dolayı elde ettiği şeyleri de derhâl işverene teslim etmekle yükümlüdür.

4-     Fazla çalışma borcu. Fazla çalışma, ilgili kanunlarda belirlenen normal çalışma süresinin üzerinde ve işçinin rızasıyla yapılan çalışmadır. Ancak, normal süreden daha fazla çalışmayı gerektiren bir işin yerine getirilmesi zorunluluğu doğar, işçi bunu yapabilecek durumda bulunur ve aynı zamanda kaçınması da dürüstlük kurallarına aykırı olursa işçi, karşılığı verilmek koşuluyla, fazla çalışmayı yerine getirmekle yükümlüdür.

5-     Düzenlemelere ve talimatlara uyma borcu. İşveren, işin görülmesi ve işçilerin işyerindeki davranışlarıyla ilgili genel düzenlemeler yapabilir ve onlara özel talimat verebilir. İşçiler, bunlara dürüstlük kurallarının gerektirdiği ölçüde uymak zorundadırlar.

6-     İşçinin sorumluluğu. İşçi, işverene kusuruyla verdiği her türlü zarardan sorumludur. Bu sorumluluğun belirlenmesinde; işin tehlikeli olup olmaması, uzmanlığı ve eğitimi gerektirip gerektirmemesi ile işçinin işveren tarafından bilinen veya bilinmesi gereken yetenek ve nitelikleri göz önünde tutulmaktadır.

2- İşverenin Borçları

1-     Ücret ödeme borcu. İşveren, işçiye sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde belirlenen; sözleşmede hüküm bulunmayan hâllerde ise, asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücreti ödemekle yükümlüdür

2-     Fazla çalışma ücreti. İşveren, fazla çalışma için işçiye normal çalışma ücretini en az yüzde elli fazlasıyla ödemekle yükümlüdür. İşveren, işçinin rızasıyla fazla çalışma ücreti yerine, uygun bir zamanda fazla çalışmayla orantılı olarak izin verebilmektedir.

3-     İşin sonunda pay alma. Sözleşmeyle işçiye ücretle birlikte üretilenden, cirodan veya kârdan belli bir pay verilmesi kararlaştırılmışsa, hesap dönemi sonunda bu pay, yasal hükümler veya genellikle kabul edilmiş ticari esaslar göz önünde tutularak belirlenmektedir. İşçiye belli bir pay verilmesi kararlaştırılan hâllerde, payın hesaplanmasında uyuşulamazsa işveren, işçiye veya onun yerine, birlikte kararlaştırdıkları ya da hâkimin atadığı bilirkişiye bilgi vermek ve bilginin dayanağını oluşturan işletmeyle ilgili defter ve belgeleri incelemesine sunmak; kârdan bir pay verilmesi kararlaştırılmışsa, işveren işçiye, istemi üzerine ayrıca yıl sonu kâr zarar cetvelini vermek zorundadır.

4-     Aracılık ücreti. İşçiye belli işlerde aracılık yapması karşılığında işverence bir ücret ödeneceği kararlaştırılmışsa, aracılık yapılan işlemin üçüncü kişi ile geçerli olarak kurulmasıyla işçinin istem hakkı doğmaktadır.

5-     İkramiye. İşveren, bayram, yılbaşı ve doğum günü gibi belirli günler dolayısıyla işçilerine özel ikramiye verebilmektedir. Ancak, işçilerin ikramiyeyi istem hakları bu konuda anlaşmanın veya çalışma şartının ya da işverenin tek taraflı taahhüdünün varlığı hâlinde doğmaktadır. Hizmet sözleşmesi ikramiyenin verildiği dönemden önce sona ermişse, ikramiyenin çalıştığı süreye yansıyan bölümü ödenmektedir.

6-     İşçinin menfaatini gözetme borcu. Aksine âdet olmadıkça, işçiye ücreti her ayın sonunda ödenir. Ancak, hizmet sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle daha kısa ödeme süreleri belirlenebilmektedir.

7-     İşçinin mobbinge maruz kalmaması borcu. İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

8-     İşçinin kişisel bilgilerini koruma. İşveren, işçiye ait kişisel verileri, ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabilmektedir.

9-     Tatil ve izin süreleri. İşveren, işçiye her hafta, kural olarak pazar günü veya durum ve koşullar buna imkân vermezse, bir tam çalışma günü tatil vermekle yükümlüdür. İşveren, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yılda en az iki hafta ve on sekiz yaşından küçük işçiler ile elli yaşından büyük işçilere de en az üç hafta ücretli yıllık izin vermekle yükümlüdür.

UYARI

Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı ÖzEr Avukatlık Bürosu’na aittir. Tüm içerik ve makaleler hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imzalı ve zaman damgalıdır. Sitemizdeki içeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz bir şekilde başka web sitelerinde yayınlanması halinde hukuki ve cezai işlem yapılacaktır.